De drijvende tuinen van Zutphen

Overleven op de afvalberg

De Waagschaal en het tijdelijke landschap van Noorderhaven

Volgens Gerard Marlet, bij de meesten wel bekend als de man van de Atlas zijn we een stad. Oef, dat was een geruststelling. Hoe vaak wordt Zutphen niet door buitenstaanders als een groot dorp getypeerd. Maar Marlet kwam met bewijslast op de proppen. Qua grondoppervlak van de historische binnenstad staan we in vergelijking met de overige steden in Nederland hoog in de index, op de 16e plek. En we schijnen een behoorlijk ommeland te verzorgen, volgens Marlet kunnen daar maar 57 steden in Nederland prat op gaan. Kortom, stedelijkheid, menselijke maat en natuurlijke omgeving. Gouden troeven bij elkaar. Met een ding was ik het niet zo met hem eens. Hij zei dat het met de werkgelegenheid wel goed zat. Dat mensen hier op acceptabele reisafstand gemakkelijk banen kunnen vinden. Dat betwijfel ik.

De menselijke maat kun je niet zo gemakkelijk in statistieken vastleggen. Die voel je gewoonweg en je moet hier zijn om het te ervaren. Zutphen heeft een ander ritme. Feitelijk kun je zeggen dat Zutphen zich niet door alle aspecten van de vooruitgang van de afgelopen decennia heeft laten misleiden. Terwijl de rest van Nederland zich de afgelopen 5 jaar massaal heeft gestort op biologisch eten, moestuintjes bijhouden, tweedehands goederen uitwisselen, handwerken en zelf kleren maken, was Zutphen dat al jaren aan het doen. Zutphen heeft daarin een kennisvoorsprong bij andere steden. Een grote kans om zich mee te profileren. Zutphen is geaard.

De tweede spreker van de avond Prof. Wim de Ridder, verbonden aan de TU Twente en futuroloog, maakte zich zorgen over het feit dat de detaillisten in de Zutphense binnenstad zich nog amper bewust zijn van de digitale ontwikkelingen die de komende jaren op de gemeenschap als totaal gaan afkomen en die met name de wijze waarop wij goederen vergaren drastisch zullen gaan veranderen. Daar geef ik hem gelijk in, maar die zorg geldt niet alleen voor de detailhandel in Zutphen, maar ook voor detaillisten in vele andere steden. We zullen steeds minder winkelvloeroppervlakte nodig hebben. Het detailhandelshart in binnensteden zal kleiner worden. En ik vraag me af hoeveel lef Zutphen zal hebben de komende jaren: wordt het het huidige winkelareaal gehandhaafd en blijft de stad zoeken naar tijdelijke oplossingen voor de leegstand of gaan we hier misschien wel aanloopstraten als regelvrije zones aanwijzen en terug naar een klein compact winkelhart?

De Ridder hamerde ook op het belang van ambachten en dat hierin voor Zutphen een troef kan liggen. Ambachten werden door een aantal aanwezigen afgedaan als saai en ouderwets terwijl anderen daarin juist kansen zagen voor Zutphen. We hebben er vaak zo’n associatie bij van mannen in blauwe kielen die klompen maken of riet binden. Maar ambachtelijk werken kan ook in combinatie met moderne technieken. Denk maar aan de 3D printer. Wat ik zelf niet begrijp is dat terwijl Zutphen een stad is van de Vrije School, waar juist ambachtelijk werken hoog in het vaandel staat, het onderwijs niet wordt gecombineerd met moderne fablab technieken. We willen toch meer jongeren richting de techniek? Een Fablab is fantastisch, ik heb er basisschoolleerlingen en middelbare scholieren in zien werken. Stuk voor stuk enthousiast, elkaar verdringend bij de apparaten. Werken met je handen met een digitale twist. Dat is toekomst en dat voelt goed.

Linda Commandeur sloot de rij van gastsprekers af. Zij heeft de ideeënwerkplaats BS22 in Groenlo opgericht. Vandaar uit inspireert ze bewoners om vooral hun dromen en plannen waar te maken. Haar belangrijkste boodschap voor de bewoners van Zutphen was misschien wel dat je moet geloven in je eigen bijdrage, moet durven te experimenteren en gewoon maar moet beginnen. Er komen altijd wel volgers, aldus Commandeur, als je maar passie en energie uitstraalt, zo werkt dat immers. En haar afsluiter vond ik wel mooi: “Zutphen denk na welke plannen jullie het meest waarderen, ga daar werk van maken, opdat jullie in 2025 een gelukkige stad zijn”. En daarmee is de cirkel rond. Zutphen wordt nu al vaak bestempeld als een spirituele stad. En voor sommigen is spiritualiteit misschien een te zweverig woord, maar uiteindelijk willen we allemaal een ding en dat is gelukkig zijn. Zutphen is een groot geheim, verrukkelijk slecht bereikbaar en stiekum willen een aantal van ons dat misschien ook wel een beetje zo houden. Zutphen is aan zet.

как найти правильную ссылку на гидру, официальное зеркало и официальные ссылки на hydraruzxpnew4af обменник гидра статус отменен

Voorbij de IJsselbrug word je geconfronteerd met een geweldige leegte. Hier stond ooit het pakhuis van Reesink, door de hoogte en markante bouw toentertijd een landmark voor de stad. Vlak voor de crisis was het besluit gevallen: de panden Reesink zouden niet als monument worden aangemerkt en worden gesloopt. Dat kwam de gemeente goed uit want die had in die tijd nog grootste plannen voor revitalisering en woningbouw op de Mars. Dat veel van die plannen (nog) niet zijn doorgegaan moge duidelijk zijn.

Het terrein ligt en nu leeg en woest bij. De kaalslag is indrukwekkend. Alleen het Koelhuis en de Broodfabriek staan nog overeind. Het Koelhuis is inmiddels een verrukkelijke plek. Een stel met lef heeft er horeca gerealiseerd met een uitstalling die niet onder doet voor hippe gelegenheden in Hamburg of Berlijn.

Door deze lege vlakte wordt een pad aangelegd dat je terugbrengt tot vlak langs het water. Moestuinen en twee rijtjes huizenblokken is het eerste waar je tegenaan stuit. In afwachting van de sloop – die toch echt onafwendbaar lijkt – worden de huizen nog steeds bewoond door een restant van de oorspronkelijke bewoners en tijdelijke bewoners. De mooi aangelegde en onderhouden moestuinen en kunstwerken vallen op en detoneren aangenaam met het pand van Energiemaatschappij Liander. De zelfgebouwde toegangspoort naar de tuin van het laatste pandje aan de Elshorststraat is ronduit indrukwekkend. Het lijkt wel een poort uit de oudheid.

De gemeente heeft op deze plek het fietspad over de IJsseldijk tijdelijk afgesloten. Gele omleidingsborden wijzen fietsers de weg over het bedrijventerrein, tot het punt waar de dijkroute, verderop weer kan worden opgepakt. De weg voert eerst door het Marswegkwartier, Zutphens meest onbekende woonwijk. De wijk heeft een prachtige ligging, pal aan de IJssel met uitzicht op de Marshaven en Houthaven. Dat klinkt allemaal heel romantisch, maar zo romantisch is het niet meer gesteld met dit kwartier. Leegstand, dichtgetimmerde ramen, verwilderde voortuinen en zo af en toe ineens nog keurige vitrage voor de ramen. Dit is de andere kant van Zutphen. Alles is hier in afwachting van de sloop.

Verder noordwaarts de IJsseldijk volgend, stuit je vervolgens tegen de Industriehaven. De setting is echter groen en het water wordt vanaf de dijk door hoog opgeschoten groen aan het oog onttrokken. Iets verderop duikt een bijna levensecht beeld van een imker op. Links en rechts van het pad is een ononderbroken bijenlint gemaakt. Er zijn borden geplaatst om de toevallige passant van de campagne Zutphen Bijenstad op de hoogte te stellen. Ik ben aangenaam verrast. Maar hoeveel mensen zullen hier eigenlijk passeren? Het is weekend en het weer nodigt uit tot een fikse wandeling, maar ik ben sinds ik de IJsselbrug ben onderdoor gedoken slechts 3 personen tegengekomen, waarvan twee bewoners, zittend voor hun huis in het Marswegkwartier en een fietser.

De Industriehaven blokkeert een verdere voortgang naar het noorden en ik besluit via de Marsweg terug te keren naar het centrum van de stad. Het bedrijventerrein is nagenoeg uitgestorven. Zo af en toe passeert een auto. Voor een lage bedrijfshal staan een paar fietsen. De deur aan de zijkant staat open en flarden van gezang stromen naar buiten. Op een bord langs de straat wordt vermeld dat hier de Evangelische gemeente op zondag om 11.00 en 18.00 uur samenkomst houdt.

De Marsweg gaat over in de Coenensparkstaat en vervolgens de Parkstraat. Het laatste stuk richting het station is omzoomd door hoge bomen. Ooit lag hier een park, dat was voordat dit gebied tot bedrijventerrein werd bestemd. Altijd mooi, dat oude namen oorspronkelijke functies blijven duiden. Alhoewel de naamgeving – met een hele forse knipoog dan – wel weer een beetje recht doet aan de huidige situatie. Juist op dit gedeelte van het bedrijventerrein, zo vlak tegen het station aan, liggen veel stukken grond – in afwachting van woningbouw – braak en de natuur neemt het gebied terug. Langs de randen van de percelen, tegen de beschutting van de overgebleven bedrijfspanden, schieten bloemen en struikgewas al weer als kool uit de grond.

Wie nog maar 20 jaar geleden zou hebben beweerd dat we anno 2013 en masse de handen weer vuil zouden maken in de moestuin, onze kinderen weer in de binnenstad gingen opvoeden en dat we co-creatie tussen het boerenleven en de designsector heel normaal zouden vinden, zou waarschijnlijk meewarrig zijn aangekeken. Wat opvalt aan deze opsomming is een vervlechting van zaken die heel lang als tegenstellingen werden gezien.

Neem de grootstedelijke yup van welleer die zijn kostje bij elkaar scharrelde in luxe warenhuizen, delicatessenwinkels en trendy restaurants versus de degelijke ouderwetse burgerman die jaar in jaar uit getrouw aardappelen, bonen, wortels, sla en boerenkool op eigen grond stond te verbouwen.

We hebben een grote omtrekkende beweging gemaakt voordat onze handen weer de klei ingingen. We moesten ons eerst realiseren dat blikvoer veel te lang gegaard en te gezouten is en dat vers gezonder is. Maar ook dat het niet duurzaam is om groente en fruit uit alle hoeken van de wereld te laten invliegen en dat het feitelijk belachelijk en ook arrogant is om seizoensgebonden groente en fruit van eigen bodem te weren. Een beetje overdreven gesteld maar toch: we waren bijna kwijt hoe inheemse groenten smaken en er uit zien.

Dat is sterk veranderd in een paar jaar tijd. Als we al zelf geen lapje grond hebben, dan op zijn minst een mini-kas op het balkon en ondertussen hebben we het ook over stadslandbouw, niet alleen uit noodzaak braakliggende stukken grond een invulling te geven, maar ook omdat de behoefte aan ‘ambachtelijk groen’ weer wordt gevoeld. Oké, natuurlijk gaat nog niet iedereen in deze beweging mee, maar wat relevant is dat ambachtelijk groen weer van status is voorzien. Back to basics.

Tegelijkertijd valt er ook een beweging te ontwaren die hier lijnrecht tegenover lijkt te staan. Het binnenstedelijk milieu werd jarenlang als een onmogelijke plek beschouwd om kinderen op te voeden en te laten gedijen. Het gros van de ouders had een sterke voorkeur voor een grond gebonden woning in een buitenwijk: meer ruimte, meer groen en meer rust. Er ging wel een prijskaartje aan: monotoom en geestdodend, maar dat werd door velen voor lief genomen. Sterker nog, het werd als volstrekt normaal beschouwd dat men liever in een eentonige buitenwijk dan in de hectiek van de stedelijke binnenstad wilde wonen.

Zelfs toen de binnensteden weer waren opgeknapt, duurde het een tijd voordat er een beweging terug naar de binnenstad op gang kwam. De profs uit het vak wisten waar deze terugkerende beweging op was gestoeld, men hoefde Jane Jacobs er maar op na te slaan. En al had de terugkerende bewoner wellicht nog nooit van Jacobs gehoord, deze groep voelde instinctief aan dat het gemêleerde milieu van de binnenstad juist heel veel te bieden heeft. En gebrek aan groen in de binnenstad? Dat wordt opgelost door zelf organiserende comités.

En last but not least, de boer kreeg weer status. Wellicht een flink stuk op weg geholpen door het populaire programma “Boer zoekt vrouw” en weermannen met prachtige tongvallen, kwam hoe dan ook, het boerenleven weer in beeld. De boer was niet langer een achtergebleven plattelander maar een mens van vlees en bloed met kennis en kunde. De eerste steunbetuigingen van liefde waren nog heel voorzichtig. Het begon met een koeien hype, eerst in de vensterbank en niet veel later als gekleurde standbeelden overal op straat, al dan niet door gemeentebesturen gefinancierd.

Maar dat de boer echt weer meetelt bleek wel uit de laatste editie van de Dutch Design Week. Daar waren de farmlabs ‘Agri meets design’ geprogrammeerd en met name deze ontmoetingen werden het gesprek van de dag en zelfs trending topic op twitter. Een alliantie tussen boeren en ontwerpers zou een aantal jaren geleden – voor beide partijen overigens – absoluut niet denkbaar zijn geweest. Het bijzondere is dat de bezoeker van de DDW 2013 deze programmering feitelijk volstrekt normaal heeft gevonden. Dat geeft opnieuw aan dat in een heel kort tijdbestek onze kijk op de directe wereld om ons heen, sterk is veranderd.

De rode draad uit dit alles is ‘essentie’ en ‘bezinning’. Het lijkt wel alsof we beter gaan waarnemen en onze zintuigen weer openen. Maar hoe valt deze ‘move’ dan te verklaren? Is het wellicht omdat we nu als groep zelf richting moeten geven aan het bestaan? We zijn onze ‘leidsmannen’ per slot van rekening kwijt: Het ongebreideld geloof in de merites van het kapitalisme en een overheid die ons ter aller tijde verzorgt, is ons immers ontvallen.

Het bericht in kwestie ging een ontmoetingsavond in Groningen, waarbij initiatiefnemers van moestuinen en boomgaarden in het openbaar groen met elkaar in gesprek gingen. In de stad Groningen zijn volgens de natuur- en milieufederatie al zo’n 50 grote en kleine Eetbare Stad initiatieven, wat Groningen koploper op dit gebied in Nederland zou maken. Interessant, zo’n mededeling, het maakt mij onmiddellijk nieuwsgierig welke steden op de 2e en 3e plek staan.

Waar we zo’n 40 jaar geleden bijna allemaal nog de tuin achter het huis gebruikten voor de teelt van eigen groenten en fruit, kwam daar door het steeds goedkoper aanbieden van diepvries en blikgroenten volledig de klad in. Het leek wel of de Nederlander gaandeweg steeds meer vervreemde van het groene zelf verbouwde product. Liefhebbers van moestuinen werden meewarig aangekeken, zelfs voor ouderwets uitgemaakt en het kopen van biologische groenten en fruit werd gezien als een daad van alternatievelingen.

Het verbouwen van voedsel in de stad is markeert niet alleen een – weliswaar kleine – shift in grondgebruik in de stad, het markeert ook een lichte verandering in productiewijze van groenproducten: Van grootschalige aanbod gestuurde landbouw naar kleinschalig vraaggestuurde organische (burger) initiatieven. Maar ook een verkenning van geheel nieuwe productiewijzen, het verbouwen van groente en fruit in leegstaande kantoorpanden.

Screenshot plukdestad.nl

Ik ben een liefhebber van de eetbare stad, maar ook van de eetbare regio. Vooral van noten en fruit. Van kinds af aan hebben mij de grote hoeveelheid fruitbomen en struiken die Nederland op openbare gronden rijk is, gefascineerd. Ik wist de plekken overal te staan. Verouderde bedrijventerreinen, maar ook omheinde gevangenissen waren vaak goed voor kilo’s bramen en vlierbessen. Bosbessen, zeldzamer in Nederland, zijn in ieder geval op enkele oude landgoederen in Oost Nederland maar ook op de Holterberg te vinden. Appels, peren, pruimen, kersen, walnoten, hazelnoten en beukennoten vond ik langs waterlopen en oude houtwallen of in de buurt van oude boerenerven. Het heeft mij altijd verbaasd dat we als volk, als Nederlander, al die plekken steeds meer links lieten liggen, dat we het fruit lieten hangen en bederven.

Het is dan ook prachtig te constateren dat we die plekken weer weten te herkennen. Een mooie site in deze vind ik die van Pluk de Stad. Een prachtig initiatief waarop de initiatiefnemers hun kennis willen delen en waarop bezoekers ook kunnen aangeven waar in welke stad en in welke straat, al dat lekkers, zomaar kan worden geplukt. Het is bovenal ook een site, die past in deze tijdgeest, om mensen weer meer bewust te maken van de mogelijkheden om ons heen.

Het was ook wel heel typisch voor Nederland, dat we die kennis verloren lieten gaan. Onze oosterburen, de Duitsers hebben het nooit verleerd. De hoeveelheid fruit en gehakte noten die zij in hun baksels weten de verwerken is indrukwekkend. In Duitsland verkoopt bijvoorbeeld elke zich zelf respecterende supermarkt in grote getale inmaaksuikers. Bij ons is zoiets een niet alledaags attribuut, wat na lang speuren in de supermarkt wellicht kan worden gevonden. Alleen dit verschil al moge duidelijk maken dat onze terugkeer naar het zelf verzamelde fruit, niet alleen het gevolg is van de crisis, maar bovenal een state of mind, het opnieuw aarden en één worden met de grond waarop je woont, verblijft, werkt en/of recreëert.