We hebben het hier over flitsbezorging. Een boodschappendienst die binnen 10 minuten thuisbezorgd. De meest recente ontwikkeling in retailland. Een klein half jaartje geleden moest het concept nog zo ongeveer worden uitgevonden. Inmiddels is flitsbezorging in een aantal grote steden in Nederland geland, allemaal universiteitssteden. Arnhem is de enige uitzondering. 

Maar terug naar Essen. Ik was niet alleen in het Südviertel, maar daags daarop ook in het noorden van de stad en daar kwam ik de agressieve reclameoverval van Gorrillas niet tegen. Maar in dit gedeelte van de stad woont ook een groep inwoners die heel wat minder geld heeft te besteden. Hier liggen vanouds de arbeiders- en migrantenwijken. 

Als ik zaterdagavond thuis kom heeft de Volkskrant een 4 pagina groot artikel aan Gorillas gewijd. Wat een bizar toeval. En eigenlijk ook niet. Want flitsbezorging is de hype van het moment en je ontkomt er bijna niet aan er ook iets van te vinden. Wat mij vooralsnog triggert is de tweedeling. Naar locatie en gebruiker. Er is een groep die gebruik maakt van de dienst en er is een groep onzichtbare mensen die bezorgen. 

En wie is #obessed? Die hashtag bleef wel hangen. Is dat Gorrillas, die keihard moet toeslaan om als start-up voldoende marktbereik te realiseren? Of is het de klant, die doodongelukkig wordt als blijkt dat een product niet binnen 10 minuten kan worden bezorgd? 

Lijstjes van de meest creatieve en aantrekkelijke steden vliegen ons de laatste 10 jaar om de oren. Dergelijke lijstjes vind ik zondermeer interessant al is het al om het wie wat en waar van de desbetreffende ranking. Maar nog veel interessanter is het leereffect. Waarom staan die steden op de lijst, welke omstandigheden hebben er toe geleid dat deze steden het zo goed doen?

Deze week verscheen er in Amerika een top 12 van America’s Top Artplaces 2013. Een lijst die niet zozeer de steden in rangorde plaatst, maar inzoomt op wijkniveau en de meest vibrerende en levendige ‘places to be’ in 44 grootstedelijke gebieden van Amerika in kaart brengt. Geen steden maar wijken, alleen dat al maakt de lijst interessant.

ArtPlace, de steller van het onderzoek is een samenwerkingsverband van ‘leading national and regional foundations, banks and federal agencies’, in het leven geroepen om ‘creative placemaking’ aan te jagen. Maar terwijl ik het rapport las, bekroop me wel een beetje het gevoel van een self fulfilling prophecy. In het onderzoek wordt niet gerept over de maakbaarheid van dergelijke spots en wat de bijdrage van ArtPlace is geweest. Het rapport zoomt enkel in op een twaalftal wijken die op grond van een aantal indicatoren zijn geindentificeerd als ’the places to be’ om vervolgens de typische smaakmakers van deze wijken te beschrijven.

Miami Beach, no 4 op de lijst van ArtPlace. Foto ArtPlace.

De gekozen indicatoren verraden veel over het karakter van hoe een ‘place to be’ er zou moeten uitzien. Een aantal komen heel bekend voor, bijvoorbeeld het aantal personen werkzaam in een creatief beroep en het aantal commerciële en/of non profit instellingen in de creatieve sector. Maar het tegelijkertijd meten van het aantallen restaurants die niet als franchise kunnen worden bestempeld en de ‘walkability’ (aantal winkels en dienstverleners dat men met voorkeur per voet bezoekt) voegt een extra dimensie toe. Het gaat dus niet alleen om de creatieve sector pur sang.

Het laatste jaar zijn er nog al wat rapporten in Amerika verschenen over de gunstige effecten van ‘walkability’ op steden. Het meten van walkability is voor amerikaans onderzoek betrekkelijk nieuw. Wat we in Europa al jaren als ervaringsregel weten, namelijk dat levendige binnensteden en wijken doorgaans autoluw dienen te zijn, was zulks in Amerika tot voor kort feitelijk onbespreekbaar en onbereikbaar als ideaal. Maar ook daar veranderen de tijden en de Heilige Koe mag inmiddels ook zo af en toe gewoon een dagje stilstaan.

Door het criterium walkability zo sterk in te bouwen naast bekende indicatoren als aantallen werkzame creatieven en aanwezige creatieve instellingen, ligt het voor de hand dat de lijst een verzameling plekken oplevert die autoluw zijn, getypeerd worden door een breed pallet aan uitgaansmogelijkheden, voldoende mogelijkheden bieden voor funshoppen en daarnaast een behoorlijke artistieke uitstraling hebben door de aanwezigheid van aan kunst gerelateerde instellingen.

Brooklyn, New York. No 1 op de lijst van ArtPlace, bron ArtPlace.

Maar wat is de boodschap? Dat er meer auto-luwe gebieden moeten worden gecreëerd om wijken in de vaart der volkeren op te stuwen of dat de creatieve sector de stuwende motor achter deze gebieden is geweest? Het zijn met name dit soort vragen die helaas niet goed uit de verf zijn gekomen in dit overigens breed opgezette en interessante onderzoek.

Zwolle, Grote Markt

De op handen zijnde opening van de Hanzelijn is aanleiding geweest voor een groot aantal kunst- en cultuurmakers in Zwolle om de koppen bij elkaar te steken. En voilà. Binnen de kortste keren stond er een programma in de steigers, waar u tegen kan worden gezegd. Dit vermogen tot gezamenlijke organisatie is zo typerend voor Zwolle. Laten we nou eerlijk wezen. Welke andere stad zou in een vergelijkbare situatie uitpakken zoals Zwolle dat nu doet? Zaterdag 8 december is de binnenstad van Zwolle van vroeg tot laat decor van een fiks aantal muziek-, dans-, kunst en theateroptredens. In totaal negentig stuks! Stelt u zich dat eens voor en dat allemaal omdat er 50 kilometer extra spoorlijn is aangelegd. Menig andere stad zou zich er van af hebben gemaakt met een passend feestje geregisseerd door de plaatselijke overheid.

Natuurlijk is er ook een officieel tintje aan het gebeuren en wel op de zesde december. Dan komt hare majesteit de Koningin de Hanzelijn officieel openen. Vervolgens begint op 8 december het feest gewoon opnieuw. Om tenslotte het feest op 12 december nog eens dunnetjes over te doen, maar dan met een zakelijk tintje en is de Nieuwe Hanze een feit.

 De engel van Zwolle, theater Xplosief

Twee jaar geleden verscheen er een engel in Zwolle. Groen, doorzichtig, van glas en gelaagd. De engel is sindsdien verguisd en bejubeld.  Zwolle zou Zwolle niet zijn als deze engel niet het decor zou gaan vormen voor het klapstuk van de avond van 8 december, de buitenvoorstelling ‘De Engel’,  Met heden en verleden als rode draad, met een knipoog naar het rijke Hanze verleden en naar de Sint Luciensnacht van 12 december 1416, een zeer zwarte pagina in de geschiedenis van Zwolle. Hoe dan ook, de Engel van Zwolle zal na december 2012 definitief tot het levende verleden van Zwolle behoren.

Voor het geval u het zich afvraagt, ik heb de engel van meet af aan in mijn hart gesloten. De eerste kennismaking was op een zeer zonnige dag, kort na de officiële opening en ik was direct verkocht!

Nieuwberichten van de NS en borden op de stations kondigen het uitvoerig aan. Aankomend weekend zullen reizigers van en naar Zwolle hinder ondervinden van werkzaamheden aan het spoor. Er worden snelbussen ingezet.  Spoorreizigers worden doorgaans niet erg blij van een dergelijke mededeling. Maar deze werkzaamheden zijn de opmars voor een geheel nieuwe spoorlijn en zijn daarom best wel te verteren.

Er wordt driftig gewerkt om het station Zwolle klaar te maken voor het in gebruik nemen van de Hanzelijn. Er wordt 50 kilometer spoor toegevoegd aan het spoornetwerk van Nederland. In afstand niet veel, maar ondertussen worden wel drie verschillende werelden voor het eerst per spoor aaneengeregen: De Randstad, het Nieuwe Land en een tweetal historische IJsselsteden. Begin december is de Hanzelijn, een nieuw stukje spoorweg tussen Lelystad, Dronten, Kampen en Zwolle een feit.

Waar Almere nog wordt geaccepteerd als onderdeel van de Randstad, wordt die status in de beleving van velen niet aan Lelystad toegekend. Reizend per spoor vanuit de Randstad richting Flevoland, loopt het spoor door tot Lelystad, maar voor velen is dat al een brug te ver, de horizon reikt veelal niet verder dan Almere. Lelystad ligt reeds te diep weggestopt in de polder, voorbij het natuurgebied de Oostvaardersplassen en voor het overige omsloten door een dijk, wat bossen en uitgestrekt polderland.  En nog verderop daar ligt Noord Nederland. Onbekend maakt onbemind.

Dat Kampen en Zwolle relatief dicht bij de Randstad liggen, dat wordt al helemaal niet als zodanig ervaren. Velen van ons kennen het rijtje nog uit hun hoofd: Zutphen, Deventer, Zwolle, Kampen. Een vergeelde kaart aan de wand, de aanwijsstok in de hand van de leraar en het klassikaal opdreunen van groepjes steden. Een vaag besef van oude historische steden met een rijk Hanze verleden, dat nog wel, maar in de mental map van West Nederland liggen de Hanzesteden en de Randstad mijlen ver van elkaar vandaan.

Dat beeld is overigens vice versa. Vanuit Zwolle gaat nog wel een boemeltje naar Kampen, maar dan houdt het ook op. Het Nieuwe Land kan niet per spoor worden benaderd en om naar de Randstad te reizen per trein moet op dit moment nog altijd over het oude land, om het IJsselmeer heen, worden gespoord.

Nog een ander beeld waar velen zich niet van bewust zijn: Zwolle is na Utrecht het tweede spoorknooppunt van Nederland. Een feit dat amper bekend is in de rest van Nederland, maar ook door Zwolle zelf nog veel te weinig wordt uitgedragen. En dat het in Zwolle booming business is en de stad al jaren in diverse economische rankings hoog eindigt, ook dat is een feit dat nog maar amper in het besef van de Randstedeling is doorgedrongen.

Het is bijna zover, over twee maanden, op 9 december 2012 om precies te zijn, gaat de nieuwe NS dienstregeling in en vanaf dat moment wordt de Hanzelijn ook daadwerkelijk in gebruik genomen.

Den Haag, Schiphol, Almere, Lelystad, Dronten, Kampen, Zwolle, het is nog even wennen dit nieuwe rijtje op te dreunen. Maar de nieuwe kansen zijn legio. Met slechts 50 kilometer spoor is de gevoelsmatige afstand tussen West en Noord Oost Nederland in een klap geëlimineerd.