Als je de expositieruimte van de Kunsthalle Lingen betreedt, word je direct gegrepen door het iriserend licht dat van het werk van de uit Ethiopië afkomstige kunstenaar Robel Temesgen af straalt. In zijn expositie Faces of Stories vallen grote rollen papier vanuit de ruimte en langs de muren omlaag. Sprankelende en tintelende kleuren stralen je tegemoet, omarmen en koesteren.  

De thema’s communicatie, connectie en verbinding lopen als een rode draad door het werk van Temesgen. Maar, dan wel vanuit het fysieke menselijke contact (aandacht voor elkaar en samenkomst) en vanuit spirituele plekken waar beschermgeesten ons veiligheid kunnen bieden. Temesgen groeide op in het noorden van Ethiopië, binnen de Amhaarse gemeenschap. Het begrip Adbar staat voor de Amharen synoniem voor beschermgeest. Adbar kan zich voordoen in de verschillende elementen van het natuurlijk landschap, zoals bomen of water, maar ook in rotsen.

Fantasielandschappen

Temesgen creëert fantasielandschappen door al deze elementen, in verschillende staten van versmelting tot een wervelend, zinderend, surrealistisch en tegelijkertijd liefdevol geheel te verwerken. Door het kleurgebruik en het iriserende licht dat de werken uitstralen, word je gegrepen, ben je in de ban van het goede, voel je je geborgd en één met de natuur. Dit is zo’n tentoonstelling die aan je blijft kleven. Die je telkens opnieuw weer wilt zien. Als ik de tentoonstellingen die ik het afgelopen jaar heb gezien zou gaan ranken, staat ‘Faces of Stories’ zondermeer in mijn top 3. 

Social media en hedendaagse communicatie hebben de wereld opengebroken. Maar Temesgen waarschuwt ons voor de oppervlakkigheid en het misbruik dat daar mee samengaat. Als we elkaar niet blijven vertellen wat er speelt, hoe het echt met ons gaat, raken we feitelijk verblind en verliezen we het zicht op de werkelijkheid en daarmee onze verbinding met elkaar. 

Lingen

Het stadje Lingen, een beetje verstopt in de periferie van Nedersaksen, is niet heel bekend en daarmee de Kunsthalle Lingen bij velen ook niet. De Kunsthalle zelf is gevestigd in een oud industrieel complex. Ooit lag ten westen van het station Lingen een zeer uitgestrekt rangeerterrein vol met fabriekshallen. Een aantal van deze hallen, architectonische hoogstandjes, zijn gelukkig bewaard gebleven en een van deze hallen is tot kunsthal omgevormd. De kleurrijke werken van Temesgen en de lichtval in dit oude fabriekspand smeden zich aaneen en vormen tezamen een hechte liaison.

Sinds 1983 wordt in Lingen om de paar jaar de Lingen Art Prize toegekend. In 2022 viel deze ten deel aan Robel Temesgen. Als je in 2017 in Berlijn was, heb je misschien zijn werk al eerder gezien. Zo niet, dan is dit vooralsnog je laatste kans, tenzij je binnenkort naar Oslo gaat. De expositie Faces of Stories (3 december 2022- 26 februari 2023) draait nog twee dagen! 

Vanmorgen stond ineens op de site van Museum More dat de tentoonstelling ‘Roots’ van de Palestijnse kunstenares Samah Shihadi al was begonnen –  een dag eerder dan gepland. Dat was een leuke verrassing en dus werd deze expo meteen een spontane bestemming voor de zaterdagochtend.

Het prettige van een tentoonstelling die nog niet officieel is begonnen is de heerlijke stilte. Nog geen grote groepen mensen en daarmee alle ruimte en tijd om rustig te kunnen kijken. ‘We waren een dag eerder klaar met afbouwen’, vertelt de man achter de balie met een fonkeling in zijn ogen. ‘En toen besloten we de zaal maar vast open te stellen voor het publiek’. Hij is duidelijk fan van het werk van Shihadi. Ik zie hem deze ochtend wisselend in zijn rol achter de balie en als suppoost bezoekers wijzen op details in haar werk. En steeds opnieuw met een ontwapenende glimlach.

Diep gewortelde identiteit

En het werk van Samah Shidadi doet wat met je. Het is meditatief. Samen met haar verdwijn je erin. Haar houtskooltekeningen zijn van een fotografische precisie, hyper realistisch, alsof je samen met haar bent afgereisd naar Palestina. De werken zijn zwart wit, maar dat vergeet je op het moment dat je kijkt:  de kleuren en geuren komen als vanzelf mee. Shihadi neemt je mee naar beladen wijdse landschappen. Maar laat je ook getuige zijn van kleine liefdevolle familietaferelen. 

De cactus figureert veelvuldig in haar werk. Stekelig en oersterk, geworteld, een stille representant van de diep gevoelde Palestijnse identiteit. Maar soms is een tekening ook stille getuige van een ontmanteld landschap waar alleen nog enkele afgebrokkelde muren getuigen dat hier ooit een huis heeft gestaan, een gemeenschap heeft geleefd. De thuishaven van een volk in diaspora. 

Herpositionering

Maar Shihadi’s werk gaat niet alleen over het gevoel van ontheemding. Wat haar werk zo bijzonder maakt is dat ze enerzijds de identiteit en trots van haar volk wil vastleggen waarbij ze de vrouw laat zien als drager van familietradities (in een serie keuken en woonkamertaferelen, met de oudere vrouwen nog traditioneel gekleed )- en tegelijkertijd ook de rol van die vrouw stevig herpositioneert. 

In een andere serie portretten zien we namelijk de nieuwe krachtige onafhankelijke vrouw los van tijd en plaats. Shihadi beeldt daarin zichzelf af als ziener, wijze of keizerin uit de Tarot. Krachtig, statig, onaantastbaar wijs en alziend kijken ze je aan. Prachtige mensen die vertrouwen en liefde uitstralen. Als deze vrouwen ons mochten leiden, dan komt het wel goed. 

ROOTS, Tekeningen van Samah Shihadi is volgens de website van Museum More (Gorssel) vanaf 18 februari nog 196 dagen te zien.

Afgelopen zaterdag was ik in Flingern, Düsseldorf, om galerieën te bezoeken. Düsseldorf heeft een flink aantal galerieën, waarvan de meeste van oudsher in het centrum. Maar, inmiddels ontstaat in de wijk Flingern, ten oosten van de binnenstad, een omvangrijke kunstscene. Het is een samenspel van galerieën, kunstinstituten zoals Philara en door kunstenaars gerunde ruimten. Om beter zichtbaar te zijn hebben de galerieën zich dit jaar verenigd in een gezamenlijke site. 

De Flingern-straten tegen de spoorzone aan vormen een heerlijk levendig buurtje. Restaurantjes, Turkse groentewinkeltjes, bakkers en goede koffie zorgen voor een pallet aan kleuren en geuren. Galerie Cosar is net als de meeste galerieën in Flingern gevestigd in een voormalig winkelpand. “Dat we ons nu gezamenlijk presenteren is een hele goede zet,” vertelt de galeriehoudster. “Het waren onrustige jaren, er kwamen nieuwe galerieën bij, andere sloten de deuren. Mensen weten ons nu weer goed te vinden.” 

Fluwelen doeken en kartonnen sculpturen

Cosar laat tot en met 4 maart werk van de in Berlijn woonachtige Amerikaanse Sara Sizer zien. Sizer schildert op wit fluwelen doeken en dat zie je niet vaak. Door het zachte dikke materiaal loopt de verf uit en gaat het oorspronkelijk door Sizer gecreëerde beeld een eigen leven leiden. Zo ontstaat een prachtig vibrerend geheel. Ik word direct getrokken door de werken Fable en Ark. Het lijkt wel of ik gebouwen in een stad zie, in de witte nevel van de ochtend. 

Galerie Linn Lühn heeft tot en met 11 maart in een verdiepte ruimte achter haar kantoor het werk van de Duitser Florian Baudrexel. Het zijn ruimtelijke vormen, gemaakt van verpakkingskarton. In een mix van gebogen en strakke vlakken ogen ze kwetsbaar en robuust tegelijk. Het meest onder de indruk ben ik van ‘Cabry’, een lichtblauw kartonnen wezen, dat dierlijke vormen lijkt te bezitten en tegelijkertijd alles wegheeft van een opengemaakt trappenhuis. 

Bijzondere vrouw

Als de kunstgeschiedenis niet zo gericht was geweest op mannen, dan had de in 1936 in Chicago geboren fotograaf, schilder, textiel-  en multimediakunstenaar Barbara Kasten veel meer bekendheid genoten. De inhaalslag voor vrouwen kwam eerst goed op gang in de jaren ‘10 van deze eeuw en zo ook voor Karsten. Haar eerste grote solo expositie in de VS was pas in 2015. De inmiddels 86 jarige Kasten is nog volop actief en recent werk van haar hangt tot en met 18 maart in Galerie Kadel Willborn.

Kastens werk straalt een intense belangstelling uit voor architectuur. Vooraan in de galerie hangen sculpturen uit de serie PLAN, die met oude bewapeningsnetten uit de bouw zijn gecreëerd. Achter in de galerie hangen foto’s van installaties die ze in de jaren 80  heeft gebouwd met gekleurd (plexi-)glas en de inzet van spiegels. De foto’s zijn prachtig en door Kasten zelf genomen. Ik had de installaties zelf ook graag gezien, maar volgens de galeriemanager zullen die niet meer bestaan. Als ik weer de straat op stap, bedenk ik me wat deze vrouw allemaal heeft moeten ondernemen om als kunstenaar te worden gezien en erkend. 

Aan het einde van de dag heb ik nog niet eens alle galerieën gehad. Ik mis er nog een paar. Op een zaterdag is het jongleren met de tijd: sommige ruimtes gaan pas om twaalf uur open, andere sluiten alweer om drie uur. Binnenkort maar weer terug naar Flingern en dat is iets om naar uit te kijken.

Zie verder ook: https://www.galerien-flingern.de

Bovenste foto: Straatbeeld, genomen vanuit Galerie Cosar. Met links werk van Sara Sizer

De expositie Artificial Incantations van kunstruimte P-OST in Arnhem biedt een intrigerend perspectief op de steeds groter wordende ‘ruimte’ die Artificial Intelligence (AI) inneemt. Door een parallel met occultisme te trekken wordt de bezoeker uitgenodigd om de kracht (en verleidelijke magie) van AI kritisch te bezien. De expositieruimte van P-OST mag dan niet groot zijn, het getoonde werk blijft resoneren. Hier worden vragen gesteld waarop je mag kauwen. 

Een goede voorspelling

Op de muur achter in de expositieruimte wordt een film geprojecteerd. Twee jonge vrouwen zitten tegenover elkaar aan tafel. In de film ‘To be a Witch in the Age of Surveillance Capitalism’ neemt Ginevra Petrozzi je mee in een hedendaagse Tarot lezing. Maar het zijn niet de Tarot kaarten die de toekomst onthullen, maar Petrozzi zelf, als digitale heks. Aan de hand van je meest gebruikte apps duidt ze jouw toekomst. Door de telefoon over tafel te schuiven en telkens een tijdlijn uit een andere app te bestuderen kan ze je een goed advies geven. Was de cliënt in de film tevreden? Jazeker. Het advies was immers een reflectie op het verhaal dat ze als app gebruiker zelf heeft gecreëerd. Maar of het echt haar eigen verhaal is?

Alexa weet raad?

In de linkerhoek ligt een berg aarde. Hier heeft Wesley Goatley een aantal gedumpte ‘smart’ speakers (de zogenaamde Alexa’s) half ingegraven. Zo af en toe slaken de speakers nog een kreet. Maar een hele korte tijd hebben deze digitale assistenten, hun ‘alwetendheid’ kunnen delen. Echter, door ze opnieuw te programmeren geeft Goatley een intrigerende twist aan het geheel: Alexa reageert niet langer op een vraag, maar vertelt haar eigen levensverhaal over het meegemaakte proces van afdanking. Daarmee lijkt ze bijna een mens van vlees en bloed. 

De kapotte Alexa’s staan ook symbool voor de materialiteit van AI. Als je de speaker open trekt is de magie verdwenen en sta je met een handvol snoeren en draden. Goatley wil daarmee de verborgen materialiteit achter kunstmatige intelligentie bloot leggen: de infrastructuur van datacenters, onderzeese kabelnetwerken en lithiummijnen. Een samenhangend geheel dat energie vreet, vervuilt en uitbuit. De duistere kant van AI die we maar niet willen zien?

Kabbala en zoutcirkels

Aan de muur aan de overkant hangt een headphone naast een serie aquarellen op A4 formaat. De stem van de geluidsinstallatie bij Kabbalistic Futurism, van Suzanne Treister heeft een betoverende invloed op mij. Ik blijf maar luisteren. Naar welke wereld neemt deze stem mij mee? Moet ik angstig zijn? Ben ik beland ik een tijdperk waarin het alwetende ‘Artificial Intelligence’ het lot van de mens heeft overgenomen? Maar dan weer is de stem zacht en voel ik mij omringd door tintelende frisgroene vibraties, sprankelende kennis en de belofte van wijsheid. Treister biedt aan de hand van een hedendaagse Kabbala op poëtische wijze een handvat voor een betere planetaire toekomst – door haar opgetekend in de 46 aquarellen aan de wand. 

Iets verderop in de ruimte loop ik naar een cirkel van zout op de grond. Feitelijk zijn het twee cirkels. De binnenste is doorgetrokken, de buitenste doorbroken. Daarboven een videoprojectie op de muur. Kunstenaar James Bridle neemt met Autonomous Trap 001, kunstmatige intelligentie in de tang. Door een zelfsturende auto te plaatsen binnen de zout cirkel op de video, is de auto gevangen. Die ‘weet’ immers dat in het verkeer een doorgetrokken lijn niet mag worden overschreden, ondanks de lonkende buitenlijn. Voordat je het weet hebben algoritmes je in een hok geplaatst waar je niet wilt zijn. Dus liever geen blindelings vertrouwen en neem het altijd met een korrel zout.

Door AI te bezien of te vergelijken met occultisme biedt Artificial Incantations de kijker handvaten en wordt deze steeds op een ander been gezet. De expositie is nog te zien tot en met 26 maart in P-OST Arnhem.

Hoofdfoto: Wesley Goatley, Newley Forgotten Technologies: The Choir.

Een gulle gever

Als je door de glazen voordeur kijkt, vallen de bladeren op de grond als eerste op, tegelijkertijd verbaas je je over de kleurrijke geblokte vloerbedekking op de trap. Pas daarna zie je de sierlijke trapleuning en de witte panelen langs de muren. Je voelt je als een kind voor de etalage van een speelgoedwinkel, trappelend van verlangen om naar binnen te gaan. En dat mag, want deze vrijstaande woning is een openbare expositieruimte. In 1957 heeft Albert van Abbe zijn villa aan de gemeente geschonken onder de voorwaarde dat ‘aan het geschonken onroerend goed in overleg met de schenker een bestemming zal worden gegeven die de verdere culturele ontwikkeling van de stad Eindhoven beoogt’.

In 2020 leek het even mis te gaan – er waren plannen tot verkoop van de villa – maar die ongelukkige wending kon worden gekeerd. En dat is maar goed ook. Deze villa heeft de afgelopen jaren aan talloze kunstenaars de gelegenheid geboden tot exposeren, en in een stad als Eindhoven waar kunst, design en techniek zo goed worden verknoopt, wil je een plek als deze niet kwijt.

De nietige mens

In een intieme ruimte direct rechts in de gang na binnenkomst heeft Roos Vogels drie witte katoenen doeken van 2,5 meter lengte opgehangen. Op elk doek is met grafiet een stam van een naaldboom getekend, ragfijn en levensecht, eentje uit het oerbos Bialowieza in Polen, de twee andere iets dichterbij, uit Lieshout en Bakel. Je staat met je neus op de stam, de takken tronen hoog boven je uit, de nietige mens tegenover oeroude levensvormen. 

Zwarte landschappen

In de woonkamer hangen houten panelen, deels verbrand en door Vogels met grafiet bewerkt. Ze laat daarop zwarte landschappen, als kaartbladeren uit een oeroude atlas ontstaan. Landschappen vol organische structuren, een samenspel tussen het hout en de kunstenaar. Iets verderop in de woonkamer, vlak voor het raam aan de tuinzijde staat een fragiel kunstwerk van samengebonden takken, met aan de uiteinden hangende stenen: een wankel evenwicht in de tijd. 

Zoenoffer

We hebben kunstenaars als Vogels nodig, om de vernietiging van de natuur aan de kaak te stellen. Maar Vogels wijst niet met een vingertje. Ze wil ons bovenal deelgenoot maken van de wonderlijke schoonheid en brengt namens de mens een zoenoffer aan de natuur. ‘Gesteld door het vooruitzicht van een vernietiging van de natuurlijke hulpbronnen door onze maatschappij, krijgt het romantische idee van een verzoening met de natuur, weer een nieuwe betekenis voor mij’ aldus Vogels. 

Roos Vogels: Expositie ANAPHORA, the elements: earth, Albert van Abbehuis Eindhoven, 23 december 2022 tot en met 29 januari 2023.

Oneindig

De expositie start bij een lichtobject van de Deense kunstenaar Olafur Eliasson. In een ruimte zweeft een grote zwarte diamant, met op een aantal hoekpunten een lichtgevend diamantje, gewichtloos in de stilte. Als ik langzame rondjes loopt rondom de diamant, lijkt het wel alsof ik de kosmos instap. De ruimte komt tot leven, de reflecties op de muren geven een gevoel van oneindigheid, tegelijkertijd biedt de fysieke ruimte geborgenheid. 

Nieuw leven

Terwijl ik de trap naar de benedenverdieping afdaal, word ik betoverd door de lichtinstallatie van Suzan Drummen. Meters lang strekt het kunstwerk zich voor me uit. Op de grond liggen gerangschikte kristallen, metaaldeeltjes, spiegels en optisch glas. Lichtreflecties brengen het werk op de muren tot leven. Ijl en diffuus, een zachte illusie. 

Iets verderop staat de ‘black light table’ van Willem Marijs, gemaakt van paarse, roze, blauwgroen oplichtende neonbuizen. De uitstraling hypnotiseert, maar het is optisch bedrog. De meeste neonbuizen zijn kapot, het fluorescerende poeder binnenin licht op zodra het wordt aangelicht. Hergebruik van oud materiaal, heel passend in dit tijdgewricht. Hoop op leven na de dood, ook die associatie roept het bij mij op, zeker in de context van dit bijzondere abdijcomplex. 

Verlossing

Hoop is ook wat de meeste tentoongestelde religieuze kunstwerken de gelovigen al eeuwenlang geven. Een vergulde hand met stoffelijke resten van de heilige Paulus. Een rijk versierde houten jaarkalender, met voor elke dag een vakje met een flintertje bot of ander deeltje van de desbetreffende naamdag heilige. Een zilveren armreliek van de heilige Felicitas. Deze prachtige geornamenteerde relikwiehouders zijn door de eeuwen heen, jaar in jaar uit door duizenden ogen bezien. Het geritsel van kleding, schuifelend schoeisel over oude vloeren, je kan het bijna nog horen. Gloeiende en hartstochtelijke smeekbeden zijn uitgezonden om te worden verlicht van lijden en verlost van sterfelijkheid. 

Op de vlucht

De ontroerende schoonheid van de Heilige Agnes grijpt me aan. Rond 1500 is ze vastgelegd in een grotendeels verguld beeld. Haar ranke handen, de manier waarop ze elegant een ring vasthoudt, het onschuldige lam, dat speels tegen haar opspringt. De schoonheid van dit beeld heeft talloze gelovigen vervoerd. Maar het korte leven van Agnes was niet zo fijn. Ze werd misbruikt en vervolgd om haar geloof. 

Haar levensverhaal legt een wrang lijntje naar het kunstwerk Matras van Matthijs Muller dat achter haar is opgehangen: een luchtbed gemaakt van gouden dundoeken, van traumadekenmateriaal. Het goud glimmende doek mag dan wel verwarmend zijn, als materiaal voor een luchtbed is het te zwak. En dat roept direct de vraag op hoe wij met vluchtelingen omgaan. Wat bieden we hen eigenlijk?

Zoektocht

Iedereen zoekt antwoorden op de grote vragen naar leven, dood en onsterfelijkheid. Ook de hedendaagse lichtinstallaties appelleren daaraan. De Broken Circle van Navid Nuur – een onderbroken, roodgloeiende halo laat op hartstochtelijke wijze ons verlangen naar verbondenheid en onsterfelijkheid zien. De video installatie Cosmic Call van Gabriel Lester, iets verderop, zuigt je mee het onbekende in, op zoek naar nieuwe dimensies in de hoop daar de antwoorden te vinden. 

In het licht laat de kwetsbare mens zien aan de hand van betoverende lichtinstallaties en religieus erfgoed.  Kunst als hoogste vorm van hoop. Het fraai verbouwde museum, verbonden aan een klooster, slaat met deze expositie in één keer een brug tussen vroegere eeuwen en nu, tussen de gelovige en niet-gelovige, beiden op zoek naar spiritualiteit. 

Hoofdfoto: Black Light Table, Willem Marijs, 2016.

Museum Krona is onderdeel van het abdijcomplex van de zusters Birgittinessen te Uden. De tentoonstelling In het Licht is nog te bezichtigen tot en met 10 april 2023. 

We zijn deze middag bij Westerhuis op bezoek met een groep ruimtemakers uit Oost Nederland. Een plek als deze spreekt tot de verbeelding. Hier komen landschap, gemeenschapszin en architectuur samen. 

De plannen voor Coolwater zijn net zo indrukwekkend als het gebouw zelf. Hier verschijnt straks een restaurant, een museum, een expositieruimte, artist in residence vertrekken en hangend boven een deel van de hal, een zwembad met een glazen vloer. Ook onderwijs gaat een plek in het gebouw krijgen. Op het dak van het gebouw zullen groente en kruiden worden geteeld. Insteek is het hele concept duurzaam en toekomstgericht te realiseren.

Het ‘no waste concept’ wordt hier heel serieus genomen. Toen Westerhuis het pand kocht, was de afgedankte installatie van de koelwaterhal nog aanwezig. Een deel daarvan zal blijven staan, om heden en verleden te vervlechten, het overige deel wordt ontmanteld en opgeslagen in het pand zelf en zal ter zijne tijd een nieuwe bestemming in het toekomstig complex zelf krijgen. Waar de meesten van ons geen raad weten wat te doen met afgedankte industriële machinerie, ziet een staalkunstenaar van het kaliber Westerhuis juist kansen. Aan kennis ontbreekt het hem absoluut niet, voordat hij zijn hart volgde en kunstenaar werd, werkte hij een flink aantal jaren in de offshore industrie. Een omgeving van water, kou en snoeihard metaal is voor hem een vertrouwde habitat.

In het project Coolwater brengt Westerhuis zijn netwerk uit de offshore industrie, de internationale kunstwereld en de regio Zwolle samen. Een unieke combinatie. Kan je ook aandelen in het project nemen, vraagt een van de deelnemers aan de rondleiding. Zo werkt het hier niet, antwoord Westerhuis. Hier ben je welkom als je expertise kunt inbrengen, plannen hebt die in het concept passen en zelf mee gaat doen. 

De rondleiding gaat door naar de kelder. Westerhuis laat ons de voormalige koelwaterbaden zien. De turbines zijn deels ontmanteld. Op deze plek zullen straks expositieruimten verschijnen. Ik zie het al helemaal voor me. Een rauwe ruimte als deze, met prachtige kunstwerken aan de wanden en ruimtes met aangelichte kunstinstallaties. 

Via een wenteltrap aan de buitenkant van het gebouw mogen diegenen die geen hoogtevrees hebben -een terechte disclaimer vooraf, want het dak is niet voorzien van valbeveiliging – mee naar boven. Gelukkig is het gestopt met regenen en genieten we van een prachtig gezicht op de IJssel en de groene uiterwaarden. Dat dit ooit een elektriciteitscentrale van Zwolle was zie je vanaf het dak heel goed. Elektriciteitsmasten waaieren van hier uit alle kanten op. 

Om een concept als dit te laten ontstaan moeten een creatieve geest, tijd en plek op het goede moment samenkomen. Als ik even later met Westerhuis napraat blijkt het coronatijdperk het juiste duwtje te hebben gegeven. Normaal vliegt Westerhuis voor zijn werk de hele wereld over, maand in maand uit. Maar net als iedereen, beperkten de coronamaatregelen zijn actieradius. En dat gaf hem de ruimte en inspiratie met dit gebouw aan de slag te gaan. De eerste mijlpaal is 2023, dan hoopt Westerhuis het restaurant te openen. Vandaaruit volgt de rest.