Het is 29 december rond het middaguur en we lopen in Winterswijk door de Misterstraat richting de Markt. Het is er stil, de lockdown heeft deze hoofdwinkelader van Winterswijk opnieuw bij haar lurven gegrepen. De anders alom aanwezige Duitse grenstoeristen laten zich amper zien. Bij een aantal winkels is een loket gerealiseerd bij de ingang, andere winkeliers houden de deuren gesloten en hebben posters hangen over ‘click en collect’. Ik blijf het maar een maffe kreet vinden. Het klinkt optimistisch, maar gaat voorbij aan de pijn van de winkeliers. 

Na het afhalen van een patatje koersen we oostwaarts, richting de steengroeve en daarmee ook richting de grens met Duitsland. Ondertussen begint de lucht te betrekken. Dan doemt het complex van achter de bomen op. De website van Silo toer had al gewaarschuwd dat de werken alleen van een afstand zijn te bezichtigen, ze staan op een niet toegankelijk bedrijventerrein. Een stevige aarden wal belet het toezicht op het terrein zelf, maar de 40 meter hoge silo’s steken er zonder probleem boven uit. In combinatie met de groeve een prachtige ruimtelijke ervaring. 

Het kunstwerk op de silo’s straalt trots uit. Een beeld van een ideale samenleving waar kracht en elegantie, stoer en kwetsbaarheid samen opgaan. Kunstenaar Robin Nas, alias Zenk One, heeft met dit werk elementen uit het Achterhoekse landschap samengebracht. Het zijn de traditionele elementen: voedsel, gezondheid, landbouw en ruimte om te recreëren, die iedereen met de Achterhoek associeert, maar ook nieuwe elementen, zoals duurzaamheid en circulariteit. 

Een eindje verderop wordt met een spandoek in de wei geprotesteerd tegen het plan om bij de steengroeve een bezoekerscentrum te creëren. Op de site van de Stichting Terra Temporalis lees ik dat men hier een museum/annex bezoekerscentrum wil realiseren. Een uitvalbasis voor geologische activiteiten en rondleidingen. Maar de omwonenden hebben bezwaar gemaakt. Het complex zou veel te groot worden, aldus een bericht in de Gelderlander van juni 2020 en gaan concurreren met de beschikbare ruimte die al zo is beperkt als gevolg van de omliggende Natura 2000-gebieden. 

Via een verstilde binnendoor route, strak langs de grens met Duitsland, koersen we richting Aalten, onze geplande tweede stop op deze silotour. We rijden langs verstilde veengebieden en oude boerderijen. Op sommige plekken kun je de grens met Duitsland bijna aanraken. Ondertussen begint de lucht steeds meer te betrekken. Het loopt tegen half vier en het begint al donker te worden. Tegen de tijd dat we voor het hek van boerderij ’t Westendorp staan, de tweede bestemming van deze dag, smakt het uit de hemel en kleur het landschap grijsgrauw en sompig zwaar. We draaien de auto en koersen huiswaarts. Aalten bewaren we voor een andere keer. 

De Heelweg wordt vanuit de Nederlandse zijde verlicht. Dat is ook wel redelijk. Per slot van rekening is het grootste gedeelte van de weg nog Nederlands grondgebied. Pas bij het trottoir aan de overzijde begint Duitsland. Om niet te vergeten waar de grens precies ligt zijn op een aantal plekken een serie gele kruisjes aangebracht, om de exacte grens te markeren. De naambordjes veranderen ook mee. De Heelweg heet aan de overzijde Hellweg. Aan deze zijde typisch Duitse bouw. Geen twijfel mogelijk over waar je bent. 

Daar waar de Heelweg zich opsplitst in de Keupenstaat (NL) en de Sporkerstrasse (D) wordt de grens gemarkeerd door grenspaal 734, een relatief jong exemplaar dat bij lange na niet de geschiedenis van deze plek heeft meegemaakt. Maar die verhalen van de oorlogen van weleer tref je overal langs de Heelweg aan op grote panelen. Verhalen over hoe er gesmokkeld en gehandeld werd en hoe dit tweelingdorp de Tweede Wereldoorlog heeft doorstaan. 

Als Duitsland begin april besluit – op grond van toenemende coronabesmettingen in Nederland – de voorwaarden waaronder Nederlanders naar Duitsland mogen reizen, te verzwaren, is dat voor het tweelingdorp Dinxperlo en Suderwick wel een ding. Niet meer naar de Penny Markt en geen goedkope benzine? Gelukkig kan deze impasse pragmatisch worden opgelost getuige de Q&A die de gemeente Aalten op 13 april op haar site publiceert. Voor de inwoners van Dinxperlo kunnen uitzonderingen worden gemaakt. De overige inwoners van de gemeente Aalten moeten zich net als de rest van de Nederlanders maar aan de regels houden. Dus wij ook. Het lopen over het trottoir aan de Duitse zijde van de Heelweg is daarmee ineens een spannend illegaal uitstapje. 

Deze blog is gepubliceerd op de site van de GSRO. Lees meer.

Groenlo is een vestigingsstad en het  groot onderhoud en herstel van de omwalling is mede op verzoek van de inwoners door de gemeente opgepakt. Het was een kostbare ingreep en de gemeente hoopt dan ook dat deze investering zich economisch gaat terugverdienen. De tegenvraag die dat direct oproept is hoe je dat ‘terugverdienen’ moet berekenen? En kun je het succes van de investering alleen afzetten tegen economische baten en wiens baten zijn dat dan? Welzijn en welbevinden van de bevolking zijn net zo zeer van belang.

Stel dat het herstel van de vestigingswal er toe leidt dat de krimp minder snel gaat, omdat het plezieriger toeven is in Groenlo? Zo’n effect valt amper te meten, laat staan het economisch effect daarvan te becijferen. We weten bijvoorbeeld niet hoe snel de krimp zou zijn gegaan als de ingreep niet was gepleegd. Wat we wel weten is dat in een situatie van krimp historisch aantrekkelijke stadjes in de perifere gebieden meer kans  van slagen hebben bewoners vast te houden of zelfs nieuwe bewoners aan te trekken dan nabij gelegen gemeenschappen met een meer recente ontstaansgeschiedenis.

Tijdens de rondleiding werd een stortvloed aan informatie over ons uitgestrooid. Wat me vooral opviel tijdens de rondleiding van de gemeente zijn twee recente ondernemersinitiatieven die als ik de woorden van de gemeente juist heb geïnterpreteerd, vooral in de stad hebben geïnvesteerd omdat ze een emotionele binding voelen met Groenlo.

Ten eerste wordt in het centrum van Groenlo door een lokale vastgoedpartij een complex met versmarkt, horeca en cursusruimte gerealiseerd. Food is de rode draad dat alle activiteiten in het gebouw gaat verbinden. Geinteresseerde partijen hebben zich al gemeld. Het complex biedt een mooie kans op een stukje extra bedrijvigheid en verlevendiging van het centrum dat al hier en daar door leegstand wordt geplaagd.

De tweede kans is Villa Welgelegen gelegen aan de watergordel rondom Groenlo en vorig jaar nog genomineerd voor de serie ‘Afzichtelijk in de Achterhoek’ door lezers van de Gelderlander. Hier wordt door een ondernemer, met roots in Groenlo, maar tot voor kort nog woonachtig en werkzaam in het buitenland, een boothuis annex restaurant gerealiseerd. Kanoverhuur, fluisterboten, waterfietsen, zoiets, waardoor Groenlo ook vanaf het water kan worden ervaren en villa Welgelegen er weer spic en span gaat bijliggen.

In het geval dat de gemeente het grootschalige herstel van de omwalling niet had opgepakt, zouden deze investeerders dan ook zijn opgestaan? Daarop zou het antwoord misschien wel eens nee kunnen zijn geweest.

De foto’s zijn van twee jaar geleden. Tijdens de rondleiding schemerde het al en regende het behoorlijk. Twee jaar geleden was de GSRO ook te gast  in Groenlo. De geplaatste foto’s zijn toen gemaakt.