Pits and holes

Giurgewo, the main goods transit town of Walachia, is one of those places that are no good according to Pfeiffer. ‘The streets and squares are full of pits and holes, the houses are without any form of decoration and are halfway on the streets or they are standing a meter back,’ so her diary mentions. She means to say that the houses weren’t aligned when they were built, but if that is something that is already bothering you? ‘Curiosity drove us to a wine- and a coffeehouse, but in both we only found sober furniture and the guests there belonged to the poorer classes.’ Pfeiffer obviously has to get used to travelling outside her luxurious and refined Vienna.

Present-day Giurgiu lies in Rumania and I wander around the town online. I find a spacious shopping street with simple shops on street level, paved in grey-white patterns. A bit further on there is a belltower that is still from the time of the Ottomans – Pfeiffer must have run into it. The tower today is surrounded by a small park, at the back of which there are some grey and low housing blocks and across the park a residential block in socialist architectural style. Local football club Atra Giurgiu became Rumanian champions in 2016. Behind the stadium you see the factory chimneys rise up in the sky.

Dirty and miserable

When it comes to Galatz (Galați), Pfeiffer is just as negative: ‘The city promises a lot, but it looks as dirty and miserable as Giurgiu. Most houses are made of wood and clay and covered with straw. Only the houses of the consul and the rich merchants are built of stone. There are coffeehouses aplenty, but if there hadn’t been people outside drinking coffee and smoking tobacco, you wouldn’t have taken these dirty establishments for coffeehouses.’ While I quote Pfeiffer, I am ashamed for the fact that she – as my travelling companion – speaks so condescendingly about these places.

Tripoint

However, in the meantime she is thoroughly enjoying herself, judging from her travelogue. To her, Galati feels like a place where her journey really starts. This is where the merchant ships from East and West meet. The seagulls glide over the squares, you can smell the sea. And then all those languages: ‘This is the point of unison of three great monarchies – those of Austria, Russia and Turkey,’ she proudly notes in her travel diary. 175 years later the place still is a tripoint, only the actors have changed. Galati is now in Rumania, its northeastern municipal border is also the national border with Moldova and the easternmost point borders on Ukraine.

RET trams from Rotterdam

In the meantime in Galați I am surprised about completely different matters than Pfeiffer. Like, in the western part of the city I see seven neighbourhoods that are all called Micro: Micro 13 and 14, Micro 19, 20 and 21 and Micro 39B and 39C. And I wonder: why just these numbers? I haven’t been able to find an answer to that. Photos, however, I have found. I run into pictures of stony neighbourhoods and run down housing blocks. But also of high rise residential towers surrounded by green and friendly looking red apartment blocks.

What I also find about Galați are some photographs with very familiar looking trams. In a blog by Paul van Baarle from 2017 I read why. After the political changes of 1989, over time, a shortage in trams arose. This shortage in equipment could be addressed by taking over older trams from – among others – Berlin, Dresden and Rotterdam. Between 2008 and 2012, 26 trams in all were sold to Galati by the Rotterdam public transport company (RET). 

New age

But everything is subject to change, all of the time. When I speak to Van Baarle via e-mail, he lets me know that at the moment no trams at all are operating in Galați, let alone those from Rotterdam. At the time, the rails are being renovated and new trams have been ordered. And with this a new era for Galati is dawning.

* In 1842 Ida Pfeiffer got on a steamboat in Vienna to Istanbul, not knowing yet that she would eventually make five journeys (around the world). At present I am following her journeys digitally and I am curious what her world from then, looks like now.

Main photo: Paul van Baarle. Tram Galați

*Ida Pfeiffer stapte in 1842 in Wenen op een stoomboot richting Istanbul, nog niet wetende dat ze uiteindelijk vijf (wereld) reizen zou maken. Anno nu volg ik haar reizen digitaal en ben benieuwd hoe haar wereld van toen er nu bij staat.

Kuilen en gaten

Giurgewo, de hoofdstapelplaats van Walachije, is volgens Pfeiffer zo’n plek die niet deugt. ‘De straten en pleinen zitten vol kuilen en gaten, de huizen zijn zonder een enkele versiering en staan half op straat en dan weer een meter terug’, staat in haar dagboek genoteerd. Ze bedoelt dus dat er geen rooilijn wordt aangehouden, maar als je dat al erg vindt? ‘Nieuwsgierigheid dreef ons naar een wijn- en naar een koffiehuis, maar in beide vonden we alleen maar kaal meubilair en de gasten die er waren behoorden tot de armere klassen.’ Pfeiffer moet duidelijk nog wennen aan reizen buiten haar luxe en verfijnde Wenen.

Foto Ivelin Mincov. Historische klokkentoren in Giurgiu CC BY 2.5

Het hedendaagse Giurgiu ligt in Roemenië en ik dwaal een tijdje online rond. Ik vind een ruime winkelstraat met eenvoudige winkels in de plint, geplaveid met grijswitte patronen. Een eindje verderop een klokkentoren die nog uit de tijd van de Ottomanen stamt, Pfeiffer moet er ook tegenaan zijn gelopen. De toren anno nu is omringd door een parkje, met aan de achterzijde grijze lage woonblokken en daar schuin tegenover een woonblok in socialistische bouwstijl. De plaatselijke voetbalclub Atra Giurgiu is in 2016 landskampioen geworden. Achter het stadion zie je fabriekspijpen verrijzen. 

Vies en ellendig

Over Galatz (Galați) spreekt Pfeiffer zich al net zo negatief uit: ‘De stad belooft veel, maar ziet er net zo vies en ellendig uit als Giurgiu. De meeste huizen zijn van hout en leem en zijn met stro gedekt. Alleen het huis van de consul en van de rijke kooplui zijn van steen. Koffiehuizen hebben ze hier zat, maar als er geen mensen buiten hadden gezeten om koffie te drinken en tabak te roken, dat had je deze smerige lokalen niet voor een koffiehuis aangezien’. Terwijl ik Pfeiffer citeer, schaam ik me er bijna voor dat ze – als mijn reisgenoot – zo neerbuigend over deze plaatsen spreekt. 

Drielandenpunt

Maar ondertussen geniet ze toch volop, zo blijkt uit haar verslag. Galați voelt voor haar als een plek waar haar reis echt begint. Hier komen de handelsschepen uit oost en west samen. De meeuwen scheren over de pleinen, je ruikt de zee. En dan al die talen: ‘Dit is het verenigingspunt van drie grote monarchieën, dat van Oostenrijk, Rusland en Turkije’, noteert ze vol trots in haar reisdagboek. De plek is 175 jaar later nog steeds een drielandenpunt, alleen zijn de spelers gewisseld. Galați ligt nu in Roemenië, de noordoostelijke gemeentegrens is tevens de landsgrens met Moldavië en het meest oostelijke puntje van de gemeente grenst aan Oekraïne. 

RET trams uit Rotterdam

Ondertussen verbaas ik me in Galați over hele andere zaken dan Pfeiffer. Zo zie ik in het westen van de stad op de kaart een zevental wijken liggen die allemaal de naam Micro dragen: Micro 13 en 14, Micro 19, 20 en 21 en Micro 39B en 39C. En ik vraag me af waarom alleen deze nummers? Het antwoord heb ik niet kunnen vinden. Fotomateriaal wel. Ik kom afbeeldingen tegen van versteende wijken en aftandse woonblokken. Maar ook van woontorens in het groen en vriendelijk rode appartementsblokken. 

Wat ik ook over Galați aantref zijn enkele foto’s met wel heel bekende trams. Op een blog van Paul van Baarle uit 2017 lees ik het waarom: Na de politieke omwenteling van 1989 is er in Roemenië in de loop van de tijd een tekort aan trams ontstaan. Het tekort aan materieel kon worden opgevuld door de overname van oudere trams uit onder andere Berlijn, Dresden en Rotterdam. Tussen 2008 en 2012 zijn in totaal 26 RET trams vanuit het Rotterdamse vervoersbedrijf over gedaan aan Galați.

Nieuw tijdperk

Maar alles is altijd in verandering. Als ik Van Baarle spreek via de mail laat hij weten dat er op dit moment helemaal geen trams meer rijden in Galați, laat staan die uit Rotterdam. Op dit moment worden de rails vernieuwd en er zijn nieuwe trams besteld. En daarmee breekt ook voor Galați weer een nieuw tijdperk aan.

Hoofdbeeld: Foto Tiaa Monto. Winkelstraat in Giurgiu CC BY-SA.4.0

Verein für erweitere Frauenbildung

After her passing, it remained silent around Ida Pfeiffer for a long time. The way in which she had travelled the last fifteen years of her life, collected thousands of artefacts and had published on her travels – that lifestyle belonged to the world of men, not women. The ranks closed and it really seemed like her legacy, knowledge and skills no longer mattered. It is thanks to the lobbying of the ‘Verein für erweitere Frauenbildung’ (‘Association for the advancement of the education on women’) – an association that concerned itself with strengthening the educational and professional possibilities for women, established in 1888, that Ida Pfeiffer received a reburial in the honorary part of the Vienna Zentralfriedhof or Central Cemetery. And this with a fitting tombstone. That was a huge success, because such honor had hitherto only been bestowed upon men.

The Ida Pfeiffer road

You would think that people who receive a grave of honor would have a street named after them, to say the least. But Vienna has not been very generous with that. I hit upon a very small stretch of foot path, named after her in 2008. Why only such a small piece? Had she live there, or what? Questions I expect to get an answer to later on. Fortunately, her fame had spread to other parts. When you ask Apple Maps to take you to the Ida Pfeiffer Road, you get four spontaneous hits. The famous piece of footpath (number four in the four hits), a street in Munich, but also a street in the Austrian town of Vöcklabruck, Northeast of Salzburg and a road in the German city Wilhelmshaven.

The Viennese scientists have been somewhat more generous. The University of Vienna has found a paragon in Ida Pfeiffer. Since 2018, the Faculty for Earth Science, Geography and Astronomy have created an Ida Pfeiffer Professorship ‘to do top research for the sustainability of Planet Earth’. Every semester a different scientist is attracted to further stimulate the scientific debate.

Ida 001

Recently, the natural history museum in Vienna has commemorated Ida Pfeiffer with the Ida 001. This e-bike with hip looking containers back and front is used by the museum to go and meet the inhabitants to improve the dialogue between science and society. Unfortunately, Covid threw a spanner in the works and the bike is seen far less often than was originally intended.  

And then, last but not least, there are two little creatures named after her. There is a species of shrimp named Palaemon idea and a grasshopper, known among biologists under the name Myronidus pfeifferae. Ida Pfeiffer brought home thousands of artefacts after her travels, more than 4.000 of which landed in Vienna’s Natural History Museum, according to Felix Czeike of the Historisches Lexicon Wien. It would be safe to suggest that Palaemon idae and Myronidus pfeifferae are also part of that collection. 

German Wikipedia

Finally, Wikipedia measures up the Vienna VIPs. In the English Wiki Ida Pfeiffer is not taken up. In the German version she is. There she is, a woman at a lonely height and glorious at the same time on a list of practically only famous men from the 18^th and 19^th century.

Verein für erweitere Frauenbildung

Na haar overlijden bleef het lang stil rondom Ida Pfeiffer. De wijze waarop ze de laatste 15 jaar van haar leven had gereisd, duizenden artefacten had verzameld en over haar reizen had gepubliceerd, die leefstijl behoorde toe aan de wereld van de mannen. De geledingen sloten zich en het leek wel alsof haar nalatenschap, kennis en kunde er niet langer toe deden. Het is te danken aan het lobbywerk van de ‘Verein für erweitere Frauenbildung’, een vereniging die zich bezighield met het versterken van de onderwijs- en beroepsmogelijkheden van vrouwen, opgericht in 1888, dat Ida Pfeiffer in 1892 wordt herbegraven op het eregedeelte van het Zentralfriedhof in Wenen, met bijpassende grafsteen. Een prestatie van formaat, want tot dusver was deze eer alleen voor manen weggelegd.  

De Ida Pfeiffer Weg

Personen die een eregraf krijgen toegewezen zouden toch op zijn minst in een straatnaam moeten worden herdacht, zou je zo denken. Maar scheutig is Wenen niet. Ik vind een heel klein stukje voetpad, de Ida Pfeiffer Weg, naar haar genoemd in 2008. En waarom alleen dat kleine stukje, vraag ik me af. Zou ze daar hebben gewoond? Vragen waarop ik nog wel verwacht een antwoord te krijgen. Gelukkig begint haar roem ook door te dringen in andere contreien. Als je Apple Maps vraagt om jou naar de Ida Pfeiffer weg te brengen, krijg je spontaan vier hits. Het reeds benoemde stukje voetpad in Wenen (laatste hit in de rij van suggesties door Apple voorgesteld), een straat in München, maar ook een straat in het plaatsje Vöcklabruck ten noord oosten van Salzburg en een weg in het Duitse  Wilhelmshaven. 

De Weense wetenschappers zijn iets scheutiger: De Universiteit van Wenen heeft in Ida Pfeiffer een roerganger gevonden. Sinds 2018 heeft de faculteit voor Earth Sciences, Geography and Astronomy in Wenen een ‘Ida Pfeiffer Professorship’ ingesteld ‘to do top research for the sustainability of Planet Earth’. Elk semester wordt een andere wetenschapper aangetrokken om het debat verder op gang te brengen. 

Ida 001

Recent heeft het natuurhistorische museum Ida Pfeiffer herdacht met de Ida 001. Een elektrische fiets met kekke bakken voor en achterop waarin het museum de bewoners opzoekt om de dialoog tussen wetenschap en maatschappij beter op gang te brengen. Helaas gooit Corona roet in het eten en wordt de fiets minder vaak gesignaleerd dan oorspronkelijk de bedoeling was. 

En dan zijn er nog twee kleine beestjes, die naar haar zijn vernoemd. Een garnaalsoort, genaamd Palaemon idae en een sprinkhaan, bij biologen bekend onder de naam Myronidus pfeifferae. Ida Pfeiffer nam tijdens haar reizen duizenden artefacten mee, waarvan er volgens het Historisches Lexion Wien meer dan 4.000 in het Natuurhistorische Museum van Wenen zijn terechtgekomen. Het lijkt mij een redelijke inschatting dat Palaemon idae en Myronidus pfeifferae zich ook in die collectie bevinden. 

Duitse wiki

Tenslotte neemt Wikipedia de Weense vips de maat. In de Engelstalige Wiki is Ida Pfeiffer niet opgenomen. Maar in de Duitstalige Wiki wel. Daar staat ze als vrouw op eenzame hoogte en glorieus tegelijkertijd in een lijst van nagenoeg alleen maar beroemde 18^e en 19^e eeuwse mannen. 

We hebben het hier over flitsbezorging. Een boodschappendienst die binnen 10 minuten thuisbezorgd. De meest recente ontwikkeling in retailland. Een klein half jaartje geleden moest het concept nog zo ongeveer worden uitgevonden. Inmiddels is flitsbezorging in een aantal grote steden in Nederland geland, allemaal universiteitssteden. Arnhem is de enige uitzondering. 

Maar terug naar Essen. Ik was niet alleen in het Südviertel, maar daags daarop ook in het noorden van de stad en daar kwam ik de agressieve reclameoverval van Gorrillas niet tegen. Maar in dit gedeelte van de stad woont ook een groep inwoners die heel wat minder geld heeft te besteden. Hier liggen vanouds de arbeiders- en migrantenwijken. 

Als ik zaterdagavond thuis kom heeft de Volkskrant een 4 pagina groot artikel aan Gorillas gewijd. Wat een bizar toeval. En eigenlijk ook niet. Want flitsbezorging is de hype van het moment en je ontkomt er bijna niet aan er ook iets van te vinden. Wat mij vooralsnog triggert is de tweedeling. Naar locatie en gebruiker. Er is een groep die gebruik maakt van de dienst en er is een groep onzichtbare mensen die bezorgen. 

En wie is #obessed? Die hashtag bleef wel hangen. Is dat Gorrillas, die keihard moet toeslaan om als start-up voldoende marktbereik te realiseren? Of is het de klant, die doodongelukkig wordt als blijkt dat een product niet binnen 10 minuten kan worden bezorgd? 

De Heelweg wordt vanuit de Nederlandse zijde verlicht. Dat is ook wel redelijk. Per slot van rekening is het grootste gedeelte van de weg nog Nederlands grondgebied. Pas bij het trottoir aan de overzijde begint Duitsland. Om niet te vergeten waar de grens precies ligt zijn op een aantal plekken een serie gele kruisjes aangebracht, om de exacte grens te markeren. De naambordjes veranderen ook mee. De Heelweg heet aan de overzijde Hellweg. Aan deze zijde typisch Duitse bouw. Geen twijfel mogelijk over waar je bent. 

Daar waar de Heelweg zich opsplitst in de Keupenstaat (NL) en de Sporkerstrasse (D) wordt de grens gemarkeerd door grenspaal 734, een relatief jong exemplaar dat bij lange na niet de geschiedenis van deze plek heeft meegemaakt. Maar die verhalen van de oorlogen van weleer tref je overal langs de Heelweg aan op grote panelen. Verhalen over hoe er gesmokkeld en gehandeld werd en hoe dit tweelingdorp de Tweede Wereldoorlog heeft doorstaan. 

Als Duitsland begin april besluit – op grond van toenemende coronabesmettingen in Nederland – de voorwaarden waaronder Nederlanders naar Duitsland mogen reizen, te verzwaren, is dat voor het tweelingdorp Dinxperlo en Suderwick wel een ding. Niet meer naar de Penny Markt en geen goedkope benzine? Gelukkig kan deze impasse pragmatisch worden opgelost getuige de Q&A die de gemeente Aalten op 13 april op haar site publiceert. Voor de inwoners van Dinxperlo kunnen uitzonderingen worden gemaakt. De overige inwoners van de gemeente Aalten moeten zich net als de rest van de Nederlanders maar aan de regels houden. Dus wij ook. Het lopen over het trottoir aan de Duitse zijde van de Heelweg is daarmee ineens een spannend illegaal uitstapje. 

Vrijruimten in de niches van het Ruhrgebied

Boosaardige kunst in Bochum

Nordtstad is geen no-go-area

Recht op eigen stad, het Ruhrgebied vs NL

Alsum: van vissersdorp tot berg

De drijvende tuinen van Zutphen

Overleven op de afvalberg

De Waagschaal en het tijdelijke landschap van Noorderhaven

Misschien is het wel vooringenomen beeld-denken dat een markthal altijd iets rafeligs moet hebben. Maar ik mis die aspecten wel in de Rotterdamse markthal. Het is een prachtig gebouw maar o zo glad afgewerkt. Kun je hier wel de sfeer van een ‘echte’ markthal oproepen? Vorige maand viel me de gestage stroom bezoekers op die de markthal in- en uitliepen zonder daarbij de markt aan te doen. Ik heb er een tijdje naar staan te kijken en vond het bijna fascinerend om te zien hoe een markthal en een markt naast elkaar op een plein functioneren, maar niet samen optrekken. Dat is een veeg teken voor de toekomst.

De markthal Rotterdam creëert een soort Disney effect: je krijgt de illusie van een markthal, maar ondertussen is alles gepolijst en strak geregeld en verblijf je in een soort Bijenkorf veiligheid. Dat is niet wat ik zoek en ik denk ook niet dat een gemiddelde marktbezoeker dat effect zoekt. Om het contrast aan te scherpen ben ik die zaterdag ook naar de Fenix Food Factory op Katendrecht gegaan. En dat voelde wél goed. Het is er rafelig, rommelig en met prettige eigenwijze creaties aangekleed. Zo’n plek waar het jonge en het creatieve volk graag komt, dat een Berlijns gevoel opwekt en tegelijkertijd ook wel een beetje überhip is. Maar het verschil is wel dat het heel eerlijk voelde. Juist omdat het er niet zo gladjes is, mensen er hun ondernemersdroom verwezenlijken en het een spontaan gegroeid initiatief is dat meebeweegt met het gebied eromheen.

Fenix Food Factory, Katendrecht

Het marktplein is altijd van iedereen geweest. Misschien is het pijnlijke wel dat de markthal Rotterdam maar een beperkt deel van de samenleving weet te binden en dat markt en hal – alhoewel naast elkaar gelegen – elkaar niet weten te versterken. Ik kan me niet anders voorstellen dan dat de gemeente daarop wel heeft gehoopt toen ze toestemming gaven voor de ontwikkeling van deze plek. Misschien is het ook wel het gebruik van het woord markthal dat te hoog gespannen verwachtingen wekt. Een traditionele markthal werkt als smeerolie voor de buurt. Het is een plek waar iedereen uit de buurt in de ochtend samenstroomt, nieuwtjes uitwisselt en een klein hapje eet en met tassen vol verse producten weer naar huis teruggaat. Stel, ze hadden het Foodhal Rotterdam genoemd, dan waren de verwachtingen van meet af aan anders geweest en had niemand gek opgekeken dat hier een soort luxe foodplaza zou zijn ontstaan. Want, eigenlijk is het nou net dat wat deze markthal met een groot aandeel horeca wel is.

De opgang en ondergang van de textielindustrie, de sovjet overheersing en heel veel creatief DNA heeft de stad gevormd. De stad is één groot driedimensionaal decor en tegelijkertijd levensecht. Het is niet voor niets dat de grootste Poolse regisseurs juist uit deze stad komen. Je voelt de vibraties van wat is geweest, maar ook dat hier iets staat te gebeuren. Een kleine week heb ik rondgedwaald in Lodz en ik kon er maar niet genoeg van krijgen. Noem het maar liefde op het eerste gezicht. En ook herkenning. Een parallelle identiteit. De fabrieken van Lodz stonden ook in het Twente van mijn jeugd. Sommige van mijn oudere familieleden hebben hun jonge jaren nog in de textielfabriek doorgebracht.

De stedelijke opbouw van Lodz is een geheel andere dan de rest van Polen en Lodz is als stad pas gaan groeien na 1830 (met 13.000 inwoners toentertijd een kleine onbetekenend stadje). Lodz werd dankzij een gunstige ligging aan het water door de autoriteiten aangewezen als vestigingslocatie voor de textielindustrie en een halve eeuw later was Lodz een van de grootste textielsteden van Europa. Het frappante is dat je van het water niets meer ziet, de stad is er overheen gebouwd. Investeerders, arbeiders, gelukszoekers, kunstenaarsvolk dat voor de textielbaronnen aan de slag ging, van alle kanten stroomden ze toe. Lodz was het nieuwe beloofde land. De stad groeide in een mum van tijd door naar ruim 500.000 inwoners in 1900.

Bijzonder is ook, al dwaal je er dagen rond, je niet in het oude centrum van het Lodz van 1830 geraakt. Niemand heeft het er ook over. Vrienden in Lodz brengen je naar hele andere plekken. Het gedeelte wat sinds de opkomst van de textielindustrie wordt gevoeld als het centrum van de stad, is naast het oude Lodz gebouwd volgens een gritsysteem. De straat waar alles om draait in dit gebied is de Piotrkowska, met een lengte van vier kilometer de langste winkelstraat van Polen. Alleen al om dit langgerekte centrum lijkt de stad in het niets op andere steden in Polen. Verwacht in Lodz geen traditioneel marktplein met zacht geel, rood en groen geverfde huizen.

Lodz is de armste stad van Polen en Lodz is rauw. Elk gebouw in de binnenstad is bekladderd met graffiti. Maar ook overal streetart van hele bekende makers. Negentiende-eeuwse jugendstil architectuur en Oostblokarchitectuur wisselen elkaar af. De verf bladdert van de gebouwen en grijs is de overheersende kleur. Toch voel je ook de nieuwe tijd. Het gaat goed met de economie van Polen en Lodz groeit mee. Op veel plekken wordt gebouwd en nieuwe industrie weet de weg naar Lodz te vinden. Overal zijn jonge mensen en de stad laat in een aantal (licht, film, foto, design en jazz) festivals van bijzonder hoog niveau haar creativiteit zien. De uitgaanscultuur van Lodz doet me een beetje denken aan Berlijn. Met dat verschil dat toeristen de weg naar Berlijn weten te vinden en dat Lodz nog een groot bewaard geheim is.

Het meest typerend voor Lodz zijn de voormalige fabriekscomplexen. De hele stad staat er vol mee, lukraak, alsof ze er willekeurig zijn uitgestrooid. Een deel van de complexen, dicht tegen het centrum aangelegen heeft een nieuwe bestemming gekregen, de iets verder gelegen complexen wachten nog op nieuwe eigenaren met geld en lef. De natuur heeft er vrij spel en de villa’s van de voormalige textielbaronnen brokkelen er steeds verder af. De bij de fabrieken gelegen arbeiderswijken zou je ook zo op de monumentenlijst kunnen zetten. Sommige delen leveren een bizar contrast op. De opgeknapte delen met een diep warme oranje kleur en strakke gevels, de vervallen delen beroet, bestoft en in vervallen staat. De stad heeft de val van de textielindustrie nog niet verwerkt.

Maar Lodz veert terug. De wederopstanding van Lodz is 10 jaar geleden gestart met de opening van Manufaktura. Een vervallen textielcomplex met een oppervlakte van 27 hectare werd met heel veel liefde voor detail, herbestemd tot een grootschalig winkel en leisure centrum. Waar veel steden in vergelijkbare situaties kiezen voor grootschalige anonieme nieuwbouw, koos Lodz ervoor haar industrieel erfgoed in te zetten. Bijna niemand geloofde erin en stiekem was er ook hoop. Creatieve pioniers staken de hoofden bij elkaar, een Franse partij durfde te investeren en ineens verscheen in het grijze en rafelige Lodz ten noorden van de Piotrkowska een prachtig nieuw centrum, passend bij het eigen DNA. Herkenning en erkenning door de eigen bevolking. Waar de Westergasfabriek in Amsterdam en het UNESCO erfgoed van de Zeche Zollverein in Essen bovenal het domein werd van de culturele elite, werd Manufaktura van iedereen.

Foto’s van boven naar beneden: Manufaktura, Winkelstraat Piotrkowska, Centrum Lodz, Streetart ROA, Leegstaand fabriekscomplex in Ksiezy Mlyn

Off Piotrkowska, uitgaanscentrum

Herbestemd complex in Ksiezy Mlyn (lofts en leisure)

Voormalige arbeiderswijk tegenover hotel Andels, Manufaktura

Hotel Andels, met zwembad op dak, Manufaktura

Manufaktura, kunstcentrum